gesprekstechniekluistervaardigheid gespreksvoering rogeriaanse clientgerichte clientcentered therapie

 

tijdschrift†††††††††† artikelen†††††††††links†††††††††† reageren

 

  

luisteren

 

 

                                                                                Luisteren

                                                                                Begrijpen

                                                                                Rogers

                                                                                Oefening

 

 

Luisteren

 

Er is een grappig bedoelde definitie van een gesprek: wachten op een adempauze van iemand anders, zodat je je eigen verhaal kunt gaan vertellen. We zijn vaak meer uit op het vertellen van ons eigen verhaal, dan dat we actief proberen te luisteren naar een ander. Een gesprek kan winnen aan rust en diepgang als je laat merken dat je de ander gehoord hebt. Dat kun je doen door even samen te vatten wat de ander heeft gezegd, alvorens je eigen mening te gaan vertellen, bijvoorbeeld: O, dus jij vindt deze regering maar niks? Als je dit doet, samenvatten van wat de ander heeft gezegd, zul je misschien ervaren dat het niet meevalt om dat nauwkeurig te doen. Vaak zal je gesprekspartner een aanvulling, een verduidelijking van zijn eerdere woorden willen geven. 

 

 

Begrijpen

 

Je doet heel veel goeds in een gesprek als je probeert samen te vatten wat de ander gezegd heeft. Wil je nog een stap verder gaan, dan kun je ook proberen om aan de ander terug te geven wat jij denkt wat de spreker voelt bij hetgeen hij in woorden uitdrukt.

 

Carl Rogers, een grote naam in psychotherapieland gebruikte hiervoor het woord empathie, je kunnen inleven in de gevoelens van anderen. Maar je hoeft geen therapeut te zijn om begrip te tonen voor een ander. Als iemand je iets vertelt kun je jezelf de vraag stellen: hoe zou ik me voelen als mij dit overkomen was of nog nauwkeuriger: wat voelt zij als zij dit (zo) zegt? Een voorbeeld: als iemand zegt: ik heb weer vreselijke heibel met mijn vriend gehad, zou je dat kunnen samenvatten als: dus jullie hadden weer ruzie? Maar als je naar de gevoelens luistert die achter haar opmerking schuil gaan dan zou een reactie kunnen zijn: zo te horen ben je het spuugzat al die ruzies?

 


CARL ROGERS

1902 - 1987

http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:1ZSCwI8yZs-_qM:http://www.myers-online.de/myers/zeitleiste/images/vRogers.jpg†††††††††††††††††††††††††††††††††††

Theorie

 

Totdat Carl Rogers op het toneel verscheen voerde vooral psychoanalyse de boventoon bij psychotherapie. Er waren wel verschillende stromingen binnen de psychoanalyse: Freudiaans, Jungiaans, Reichiaans e.d., maar de verdienste van Rogers was dat hij iets totaal nieuws en heel simpels bracht: non-directieve therapie. Waar de psychoanalyse uitgaat van theoretische concepten over hoe mensen in elkaar zitten, ging Rogers uit van de cliŽnt zelf: de cliŽnt weet zelf beter dan wie ook wat hem beroert, en is ook het beste in staat om te bedenken wat hem kan helpen voor zijn persoonlijke groei. Voorwaarde voor de cliŽnt om te komen tot zelfexploratie en zelfinzicht is een veilige omgeving. En die veiligheid bood Rogers door aandacht, begrip en een positieve grondhouding. De therapeut was niet langer de expert, die de diagnose en het recept leverde, maar werd degene die door zijn houding en begrip de voorwaarden leverde waaronder de cliŽnt zijn eigen expertkennis kon gaan aanspreken.

Anders dan Freud beschouwt Rogers mensen in de kern als goed en gezond. Hij ziet ziekte van de geest, criminaliteit en andere menselijke problemen als verstoring van de natuurlijke tendens van de mens. Hij veronderstelt dat elk organisme een ingebouwde motivatie kent om zijn mogelijkheden, dat wat in potentie aanwezig is, zo ver als mogelijk is te ontwikkelen. Ieder streeft er naar om van zijn bestaan het beste te maken. Rogers noemt dit de Ďactualiseringtendensí. Als het niet lukt, is dat niet omdat de wens of het vermogen daartoe zou ontbreken.

De term non-directief, voerde Rogers in omdat hij geen aanwijzingen wilde geven vanuit zijn eigen kennis of opvattingen, om daarmee de cliŽnt alle ruimte te geven zijn eigen ideeŽn en opvattingen te vinden. Het bleek echter dat non-directief in de praktijk niet helemaal te handhaven was. Enerzijds zochten cliŽnten houvast in minuscule uitingen, vaak non-verbaal, van de therapeut, anderzijds was de therapie niet geheel non-directief omdat een inherent doel van de therapie was de cliŽnt te brengen tot zelfexploratie en zelfinzicht. Daardoor kwam later de term Ďclient-gerichtí in zwang. Dit staat dan in tegenstelling tot Ďprobleem-gerichtí, waarbij zowel cliŽnt als therapeut zich in eerste instantie buigen over het probleem dat de cliŽnt aandraagt of dat door de therapeut wordt vastgesteld. Bij client-gerichte therapie staat dus niet het probleem, maar de ervaring, het gevoel van de client centraal.

 

De praktijk

 

Vanuit de praktijk en door veel wetenschappelijk onderzoek kwam Rogers tot het benoemen van drie kwaliteiten die bij een therapeutisch gesprek noodzakelijk en voldoende zijn.


Aandacht

Rogers gebruikt hiervoor vooral het woord empathie: het je kunnen inleven in de gevoelens van anderen. Hoe zou ik me voelen als mij iets dergelijks was overkomen, accurater nog: hoe zou ik me voelen als ik zou zeggen wat de cliŽnt nu zegt. Als de cliŽnt bijvoorbeeld zegt: ďHet was vandaag weer helemaal misĒ zou een reactie van de therapeut die ingaat op het gevoel van de cliŽnt kunnen zijn: het maakt je moedeloos alsof je je afvraagt of het eigenlijk ooit wel definitief beter zal gaan? Dat is dus duidelijk meer naar het mogelijke gevoel toe dat achter de woorden schuil gaat dan alleen een samenvatting als: je hebt weer een rot dag gehad?

Belangrijk is dat de reacties van de therapeut binnen het referentiekader, binnen de gedachtenwereldvan de cliŽnt blijft. Daarvoor is van de kant van de therapeut nodig dat hij zijn eigen referentiekader, en al zijn theoretische kennis buitenspel zet. Vragen zijn hoogst zelden nodig, alleen als de therapeut het echt niet begrijpt en voor zichzelf verduidelijking behoeft.


Openheid

Openheid van de kant van de therapeut betekent niet dat hij zijn eigen gevoelens en ideeŽn naar voren brengt, maar dat hij transparant, echt is. Werkelijke belangstelling heeft en dat niet veinst; als de cliŽnt hem aanspreekt geen behoefte heeft om zichzelf te poneren of te verdedigen. Je kunt ook zeggen dat de therapeut geen 'houding' aanneemt, maar zichzelf is. Rogers noemde dit congruent zijn, de therapeut valt samen met zichzelf.


Positieve
-blik

Grondhouding is het hierboven omschreven geloof dat de mens van nature goed is, en dat wat de cliŽnt doet, ook al is het afwijkend, het beste is dat de cliŽnt kan doen om zichzelf, binnen soms erg moeilijke situaties, staande te houden. Zo herinner ik mij een krantenartikel waarin beschreven werd dat iemand gevangenisstraf en t.b.s. had gekregen omdat hij iemand had vermoord, alleen omdat het slachtoffer in de kroeg iets had gezegd dat de dader niet beviel. Achtergrond was dat de dader door zijn vader seksueel was misbruikt, vaak was geslagen en mentaal voortdurend vernederd. De man die hij in de kroeg ontmoette deed de dader sterk aan zijn vader denken. Maatschappelijk en voor het slachtoffer en diens nabestaanden is het afschuwelijk wat er gebeurde. Maar kijk je vanuit een positieve blik naar de dader, dan zou dit wel eens een daad kunnen zijn geweest, die een opening naar gezondheid inhield; wellicht was het de eerste keer dat de dader de boosheid naar zijn vader echt durfde voelen en daar actie op durfde nemen (helaas op de verkeerde persoon en op de verkeerde manier). In een client-gerichte therapie zou de dader misschien voor het eerst van zijn leven ervaren dat hij door iemand niet wordt afgewezen, en zou hij wellicht er aan toe kunnen komen om de afschuwelijke gevoelens die hij aan zijn vader had opgelopen onder ogen te zien; ze een plaats kunnen geven in zijn leven en er daardoor op een betere manier mee om kunnen gaan.

Nu gelden deze drie condities: aandacht, openheid en positieve blik, niet alleen bij een therapiesessie, maar kunnen een verbetering zijn voor elk contact dat je aangaat. En nogmaals, je hoeft echt geen professionele hulpverlener te zijn om aandacht te willen en kunnen geven aan anderen.

Bron: Carl Rogers: Mens worden. Utrecht: Bijleveld, 2000.


zie ook: Carl Rogers videoís

 

leren luisteren:

carrieretijger

 

leren.nl

 

Oefening 1

Korte luisteroefening sensoor

 

 

Oefening 2

Als je voor jezelf wilt oefenen in reflectie, d.w.z. het zoveel mogelijk in gevoelstermen samenvatten van wat iemand jou vertelt, dan kan dat door je eigen reacties in te vullen in onderstaande lijst. Je kunt ook met andere geÔnteresseerden, het ieder voor zich laten invullen en daarna de verschillende reacties uitwisselen.

 

1. Zal ik met haar trouwen of moet ik aan mijn toekomst denken? Als een kerel ambitie heeft moet hij hard zijn. Maar ik houd van Mary, echt, zij is mijn inspiratiebron geweest. Ik weet niet wat ik moet doen. Aan de andere kant ik kan niet doorgaan met studeren en trouwen. En Mary wil niet wachten.

 

 

 

2. Maar kunt U me niet zeggen wat ik moet doen? Kunt U me niet een paar suggesties geven? Ik wil alles wel doen, maar ik weet gewoon niet welke weg ik in moet gaan. Als U me enkel maar wilt zeggen of U denkt of ik over dit probleem heen kan komen.

 

 

 

3. Ik heb gewoon geen zin ook maar iets te doen. Ik hang maar wat rond.

 

 

 

4. Ik weet echt niet wat ik moet doen. Of ik terug moet gaan om les te geven aan de school. Het werkt zo op mijn zenuwen. Maar ik heb er een vaste baan en een goed salaris. Of anders totaal breken en doen waar ik zin in heb? Maar dat zou betekenen: van de grond of aan beginnen met een klein budget, en ik weet niet of ik dat kan.

 

 

 

5. Wat is het nut van alles? Niemand is fair of eerlijk. De jongens die thuis bleven kregen alle kansen, terwijl wij de kastanjes uit het vuur haalden aan het front. En mijn vrouwÖ

 

 

 

6. Ik ben vier keer getrouwd en elke keer heb ik gedacht: dit is het. Maar geen enkele was ooit als deze vrouw. Ze is de mooiste vrouw die je ooit hebt gezien, en dansenÖ

 

 

 

7. Ik houd van schrijven, misschien is dat wel mijn grootste ambitie, gedichten schrijven. Maar ik heb het nu al een poos niet gedaan.

 

 

 

8. Ik woon nu al tien jaar in deze stad, maar ik ken er niemand. Op kantoor lijkt het alsof ik gewoon geen vrienden kŠn maken. Ik probeer aardig te zijn voor anderen, maar het voelt allemaal zo stijf en oncomfortabel bij mij van binnen. En dan zeg ik tegen mijzelf dat het mij niets kan schelen, dat ik helemaal geen vrienden wil, en soms denk ik dat dat echt waar is.

 

 

 

9. Ik heb zoín vreemd gevoel, telkens als me iets fijns overkomt. Ik kan ít niet geloven, doe alsof het nooit gebeurde. Ik wilde een afspraak maken met Ans, ik heb vier weken geaarzeld, en toe zei ze Ja, en ik kon ít niet geloven. Zo sterk dat ik bij die afspraak niet ben komen opdagen.

 

 

 

10. Ik ben verliefd op het mooiste meisje ter wereld. En zij houdt van mij, dat weet ik. Maar ik kan haar niet ten huwelijk vragen Ė ik heb een strafblad. Zij weet daar niets van, maar het zal eens uitkomen.

Vrij naar een niet gepubliceerde lijst, R.U. Groningen.

  

 

Steven Covey zegt: probeer eerst om te begrijpen, dan pas om begrepen te worden.

 

Most of the time, many of us just wait for the other person to finish talking so we can say what is on our own minds. The other person does the same, so conversations can be unsatisfying, and they may escalate into arguments because nobody is listening.

Listening involves all your senses, physical and spiritual. It means attending to the other person with your whole being.

 

Uit:Vimala McClure:Be Responsive

 

 

Relationships are much more rewarding and engaging if we can listen deeply, beyond our own thinking about another person and beyond any judgments or conclusions about what they are doing.

 

Uit: Roger Mills and Elsie Spittle: Deep Listening

 

Articles by Pauline Connolly:

 

Trust in the actualizing tendency

 

An Ethical way of Being

 

The 'as if' quality of empathy

 

The Here and Now in Gestalt therapy

 

 

tijdschrift††††††††††††††††† artikelen††††††††††††††††††links††††††††††††††††† reageren