home
artikelen spiritualiteit artikelen psychologie
Normen
en Waarden
of Vrijheid?
Sommige woorden ervaren we als plat, vies, als
onbeschaafd. Waarom? Is er iets met de letters, of de volgorde ervan? Nee, het
zijn ‘onbeschaafde’ woorden, alleen omdat wij dat met elkaar zo vinden.
Is een blote vrouw opwindend? Niet op een
naaktstrand of in de sauna. Wat een blote of half-blote vrouw opwindend maakt
is de fantasie die veel mannen en sommige vrouwen erover hebben.
Is moord afkeurenswaardig? Volgens sommigen
niet op het slachtveld, (doorgaans gespeld als slagveld) of als koppensneller.
Mag overspel niet? Het ‘verkeerde’ ervan
zit niet in de daad zelf, maar zit in de afkeuring die wij er over hebben. Het
tast het huwelijkssysteem aan en de eigenwaarde van de ‘bedrogen’ partner.
Kortom het zijn niet de dingen ’an sich’
die een bepaald gevoel of een oordeel oproepen, wij zijn het zelf die een
oordeel, een betekenis geven aan bepaalde woorden, beelden of gebeurtenissen.
Dat geldt ook voor gevoelens als faalangst
en schuldgevoel. Niet het feit dat je iets doet dat ‘fout’ lijkt is erg, wat
erg is, wat vervelend voelt is de betekenis die je er aan geeft. Dat het fout
wás, en dat het op een of andere manier erg is dat je die fout gemaakt hebt.
Als het je helemaal niets kan schelen om een flater te slaan, kun je lachend de
wereld in en funktioneer je waarschijnlijk beter.
Wanneer je de betekenis die jij aan een
gebeurtenis geeft kunt loslaten, ben je vrij.
Op een andere manier wordt dat wel gezegd
als: je bent vrij als je niets meer te verliezen hebt. Maar dat hoeft niet te
betekenen dat je in een situatie moet zijn waarin je alles ‘verloren’ hebt; je
geld, je baan, je vrouw, je reputatie, je eigenwaarde. Al deze dingen kunnen er
zijn, zolang je het verlies ervan niet beoordeelt. Dat geldt ook voor het verlies van je
leven. Als je dat niet erg vindt ben je werkelijk vrij.
Dus zit je iets dwars, kijk eens wat je
wilt behouden. Denk daarbij niet alleen aan concrete dingen maar ook aan zaken
als: je goede humeur, het beeld dat een ander van je zou moeten hebben,
zekerheid, zelfrespect etc.
Als alles slechts ons waardeoordeel weerspiegelt
waarom hechten wij dan zo aan normen en waarden? Omdat we willen houden wat we
hebben en willen afdwingen dat een ander daaraan meewerkt: ‘Jij bent fout, jij
moet je schuldig voelen, je moet gestraft worden’. En dat idee werkt tegen
onszelf: we hebben het idee dat we zelf te kort schieten als we ons niet aan de
regels houden, tot en met: het is verschrikkelijk als ík iets verkeerds doe. Op
die manier leven we in angst in plaats van in vrijheid.
Je kunt ook zeggen: omdat wij iets niet
willen, leggen we de fout als het wel gebeurt bij een
ander, ‘gij zult niet…’ terwijl we vergeten naar de andere kant van de medaille
te kijken, nl. naar ons gehecht zijn.
Maar als je normen en waarden loslaat, zal
het dan geen grote bende worden? Zoals je ziet dat als er wetteloosheid heerst,
bij natuurrampen of oorlog, er al snel geplunderd wordt. Dat ‘bende’ is opnieuw
ons oordeel, gebaseerd op angst: raak ik niet iets kwijt dat ik wil houden?
Moet je je dan nergens iets van aantrekken?
Gewoon maar doen waar je zin in hebt? Ja, waarom niet, waarom
niet authentiek zijn, jezelf zijn, genieten, in plaats van in angst leven dat
je bepaalde normen overtreedt of verwachtingen niet waarmaakt. Of dat
anderen dat doen en jij daar schade van zal ondervinden.
En als je werkelijk zonder angst jezelf
kunt zijn, valt de behoefte weg om iets van een ander te nemen, kapot te maken
of een ander pijn te doen. Zelfs als die ander dat wel doet. Heb je alle ruimte
om jezelf en anderen te respecteren. Niet normen en waarden worden dan onze
richtlijn, maar respect, zo je wilt liefde. Heb uw naaste lief, gelijk uzelve.
Is dat een te hoog ideaal? Misschien wel.
Streven mensen ernaar?
Ik denk het wel, veel mensen noemen zichzelf Christen,
en is het niet Jezus die dit ideaal waarmaakte? Zich niet
verzette tegen zijn kruisdood, niet in de verdediging ging, niet beschuldigde.
Ik denk dat er al veel gewonnen is als we
onze eis dat de wereld op een bepaalde manier in elkaar zit, dat mensen zich op
een ideale manier gedragen kunnen omzetten in een wens, een voorkeur.
Bert
Hendriks. www.openoog.com
Alles verandert zo lijkt het.
Maar als we gehecht zijn aan onze gedachten over hoe die
veranderingen eruit moeten zien, voelt het onprettig om de touwtjes
niet in handen te hebben.
home spiritualiteit psychologie
reageren