naar hoofdpagina        veranderen            

 

 

Destructief narcistische ouders

Door Nina Brown

 

Dit artikel gaat over narcistische ouders, maar  het gaat natuurlijk ook op als je een  narcistische partner hebt.

 

De meeste ouders doen het erg goed, maar helaas zijn er ook ouders die door hun eigen problematiek het hun kinderen wel erg moeilijk maken.

Lijden één of beide ouders aan “Ouderlijk destructief narcisme” dan heeft dat vaak grote gevolgen voor de kinderen, gevolgen die tot in hun volwassenheid kunnen blijven bestaan.

Wat voor deze volwassenen met narcistische ouders het meest verwarrend is, is dat zij voelen dat er iets is dat niet klopt, zonder dat ze daar de vinger op kunnen leggen. Ze kunnen boos zijn op en gefrustreerd zijn over hun ouders en tegelijk erg hun best doen om het hun ouders naar de zin te maken, (in de hoop dat ze eindelijk liefde en waardering zullen krijgen).

 

Sommige kinderen zijn ook als ze volwassen geworden zijn bang voor elk contact met hun ouders, proberen om het contact met hen te vermijden.

Anderen proberen om als gelijke met ze om te gaan, om toch weer heel snel in de oude ouder-kind patronen terug te vallen of ervaren op zijn minst een heleboel nare gevoelens en gedrag in het contact me hun ouders wat ze weer van zichzelf afkeuren.

Extra beschadigend is dat kinderen van narcistische ouders vaak niet het negatieve effect ervaren dat het narcisme van hun ouders heeft op hun gevoel van eigenwaarde, hun zelfbeeld, de relaties die zij met anderen onderhouden en hun tevredenheid over hun leven in het algemeen.

Deze effecten zijn vaak verborgen en niet makkelijk te herkennen.

 

Wat is destructief narcisme?

Een aantal kenmerken van narcistische ouders:

(Ze hoeven niet allemaal te bestaan, en omgekeerd duidt een enkele eigenschap nog niet op destructief narcisme.)

 

·        ongevoelig voor de behoeftes en gedachten van anderen

·        sterk op zichzelf georiënteerd en geheel in beslag genomen door wat voor hen zelf  belangrijk is.

·        onverschillig naar anderen

·        gebrek aan inlevingsvermogen

·        geen kern bij zichzelf voelen

·        oppervlakkige emoties

·        niet in staat zinvolle betrekkingen met anderen aan te gaan

·        sterke behoefte aan aandacht en bewondering

·        zichzelf zien als uniek en speciaal

·        arrogant, op anderen neerkijkend

·        geven orders en verwachten dat anderen die onmiddellijk opvolgen

 

Mensen met destructief narcisme roepen bij hun kinderen (maar ook bij anderen) gevoelens op van aanzienlijke frustratie, boosheid en incompetentie. De kinderen en andere slachtoffers worden beschuldigd, bekritiseerd, onderuitgehaald; ze worden betekenisloos gemaakt in en voor het contact met iemand met een dergelijk narcistisch patroon.

Door deze gevoelens te onderkennen en te ervaren dat anderen soortgelijke gevoelens oplopen bij deze patiënten, kun je het gedrag van mensen met een destructief narcisme doorzien.

 

Een andere manier om te bepalen of je een ouder hebt of hebt gehad met een narcisitsich gedragspatroon is aan de hand van de volgende vragen, misschien herken je een of meer van je eigen gedragingen:

 

·        Heb je het gevoel dat je verantwoordelijk werd gesteld voor de gevoelens van een of beide ouders?

·        Leken je ouders meestal onverschillig voor jouw gevoelens of ontkenden ze deze?

·        Werd je vaak bekritiseerd, minderwaardig geacht, of als betekenisloos gezien?

·        Wanneer een ouder ergens boos over was, was jij dan vaak het slachtoffer van zijn/haar negatieve gevoelens?

·        Was je erg vaak bezig om het je ouders naar de zin te maken, terwijl je het gevoel had daar bijna altijd in tekort te schieten?

·        Zeiden je ouders dingen als:

o     Wil je niet dat ik mij plezierig voel?

o     Ik voel me mislukt als jij…

o     Je hoort voor mij te zorgen

o     Als je werkelijk om me gaf, dan zou je doen wat ik wil

·        Had je het gevoel dat je ouders je nooit goed genoeg vonden?

·        Als je al iets zei over de ongevoeligheid van je ouders, vonden ze dan dat je ondankbaar was, het verkeerd zag, en dat je je moest schamen en schuldig voelen?

·        Lieten je ouders je vaak merken dat je ze veel voor jou opofferden en dat je daarvoor waardering moest tonen?

 

 

De manieren waarop kinderen van narcistische ouders probeerden te dealen met hun ouders, voornamenlijk meegaan en verdedigen, blijven vaak in de volwassenheid bestaan, ze handelen ook zo naar anderen toe:

 

Meegaan:

 

·        Ze spenderen een groot deel van hun tijd met het zorgen voor anderen

·        Ze zijn voortdurend alert om zich zo te gedragen dat anderen zich goed voelen

·        Passen zich erg goed aan

·        Voelen zich verantwoordelijk voor de gevoelens en het welzijn van anderen

·        Hebben de neiging zichzelf af te keuren en zich te verontschuldigen

·        Doen hun uiterste best om harmonie te bewerkstelligen en gevoelens van anderen te verzachten

·        Hebben zelden het gevoel dat aan hun eigen behoeftes wordt voldaan

 

Verdedigen:

 

De verdedigende reactie van kinderen van narcistische ouders is er een van trotseren en uitdagen, terugtrekken en onverschilligheid. Ze doen hun uiterste best om te voorkomen dat ze worden gemanipuleerd, verstrikt raken in of verzwolgen worden door verwachtingen en gevoelens van anderen. Ze willen niet verantwoordelijk worden gesteld voor anderen, voor hun financiële en/of emotionele welzijn.

 

Samengevat: Slachtoffers van narcisme proberen om het mensen tot het uiterste naar de zin te maken en tegelijk proberen ze om verantwoordelijk voor die anderen te vermijden. Toegeeflijkheid én verzet. 

 

Levensthema’s

 

Het effect van het hebben van ouders met een destructief narcisme kan leiden tot de volgende levenservaringen bij de kinderen:

 

·        Een algehele ontevredenheid over zichzelf en het verloop van zijn/haar leven.

·        Voortdurend proberen om een emotionele harmonie met anderen te vinden, maar daar niet in slagen.

·        Een constant bezig zijn met eigen zwakke kanten en tekortkomingen

·        Een gebrek aan betekenisvolle en bevredigende relaties.

·        Anderen niet kunnen toestaan om dichtbij te komen of intiem te worden.

·        Geen zin en doel in het leven zien

·        Vaak problemen met familie, vrienden en collega’s

·        Een voortdurend gevoel van alleen te staan, niet verbonden te zijn met anderen

·        Zich overspoeld voelen door verwachtingen van anderen.

 

 

Gezond en volwassen narcisme

 

Narcisme is niet altijd negatief. Het is nodig om een zelfstandige volwassene te worden. Voor een kind is het dan ook goed en normaal om een periode door te maken waarin hij heel erg met zichzelf bezig is, zich geweldig voelt, een alles-kunner, dezelfde eigenschappen vertoont die we hierboven als kenmerken van destructief narcisme noemden. Maar de bedoeling is dat dat tijdelijk is.

 

Gezond volwassen narcisme, een houden van jezelf, kenmerkt zich door inlevingsvermogen, gevoel voor humor, het vermogen om bevredigende intieme relaties te hebben en altruïsme.

Kinderen van narcistische ouders moeten zich heel erg inspannen om dit niveau van ontwikkeling te bereiken, omdat ze niet de gelegenheid hadden om dat op een natuurlijke manier en eerder te ontwikkelen.

 

 

De relatie van de volwassene met zijn narcistische ouder.

 

Wanneer het contact niet totaal verbroken wordt zie je vaak de volgende reacties:

 

·        Proberen om als een volwassene met zijn ouders om te gaan

·        Uitleggen hoe de houding van de ouder een negatief effect op ze heeft

·        Op een hardere wijze de ouder confronteren met zijn/haar ongevoeligheid en exploiterende houding

·        Proberen niet van streek te raken wanneer ouders kritiek geven of je een schuldgevoel willen bezorgen.

 

Doorgaans heeft dat geen enkel positief effect en voelen deze kinderen zich achteraf nog meer gefrustreerd, boos of schuldig. Het is moeilijk om te accepteren dat een poging om zulke ouders tot inzicht te brengen of een enigszins houdbare relatie te onderhouden gedoemd is te mislukken. Het werkte niet in het verleden, en het zal niet werken in de toekomst. Er is eenvoudigweg niets wat je kunt doen om hen te veranderen.

 

Als één of beide ouders een narcistische opstelling hebben of hadden is het enige wat je kunt doen:

 

·        Je zelf zo veel mogelijk beschermen, emotioneel afstand nemen van je ouders.

·        Inzien dat jouw gevoelens van tekortschieten, e.d. niet terecht zijn.

·        Je egoïstischer opstellen naar anderen (om zodoende je eigen narcisme dat waarschijnlijk onvoldoende ontwikkeld is te herstellen naar een gezond narcisme).

·        Je minder proberen aan te trekken van kritiek van anderen

·        jezelf positief benaderen (affirmaties e.d.)

·        Je realiseren hoe pijnlijk het is dat je nooit die ouders hebt gehad en zult hebben die je nodig had en waar je bewust of onbewust naar verlangt of verlangd hebt.

 

Nina W. Brown, Ed.D., L.P.C., N.C.C.

Coping with Infuriating, Mean, Critical People

In: Paradigm, herfst 2002.

 

 

Overgenomen met toestemming van 'Paradigm',

een uitgave van 

The Illinois Institute for Addiction.

Vertaling: Bert Henning

 

Zie ook:

 

Het verdwenen zelf

 

Meer over partners van narcisten

 

Narcistische moeder

 

Theorie:

In tegenstelling tot het populaire beeld – de narcist als doldrieste blaaskaak – beschrijft Kernberg de narcist als iemand met een diep gevoel van innerlijke leegte. In reactie op die leegte ontwikkelt hij of zij een ogenschijnlijk zelfverzekerde persoonlijkheid, een soort masker. En hoewel dat masker door alle schreeuwerigheid en bravado best stevig kan lijken, is het in werkelijkheid een fragiele constructie. Een narcist heeft zijn zelfbeeld afhankelijk gemaakt van wat mensen om hem heen van hem vinden. Ontneem een narcist zijn podium en z’n persoonlijkheid stort in. Om de narcist te begrijpen, moet je diens persoonlijkheid dus zien in het licht van dat fundamentele gevoel van leegte.

Doordat de persoonlijkheid van een narcist is opgebouwd uit de meningen van anderen, is zijn relatie tot de mensen om hem heen instrumenteel. De ander is voor hem letterlijk een middel om zijn krakkemikkige zelfbeeld mee te stutten. Daarom deelt de narcist de wereld in op basis van de vraag: ben je vóór of tegen mij? Voor hem is er geen grijs gebied, geen middenweg, alleen goed of kwaad. Het is het kinderlijke denken in good guys en bad guys. Iedereen heeft tot op zekere hoogte die neiging tot psychische splitsing, maar omdat er voor een narcist zoveel op het spel staat – namelijk zijn hele identiteit – kan hij die onmogelijk relativeren. Een tweede kenmerk van de ziekelijke narcist is zijn neiging om de waarheid te verbuigen. Omdat hij doodsbang is om ontmaskerd te worden, verkiest hij steevast schuld boven schaamte. De ziekelijke narcist bouwt zo een web van leugens en halve waarheden om zich heen, om te verbloemen dat er niets achter zijn persoonlijkheid schuilgaat. Hij verkoopt mooie praatjes – een rookscherm dat de leegte moet verhullen.

Maar misschien wel het belangrijkste kenmerk van de ziekelijke narcist is volgens Kernberg zijn verstoorde relatie tot empathie. Bij sommige narcisten ontbreekt namelijk alle inlevingsvermogen. Ze kunnen de ander alleen maar zien als een middel om hun eigen behoeftes te bevredigen. Zulke narcisten zijn angstaanjagend, maar redelijk doorzichtig en dus relatief ongevaarlijk. Er is echter een tweede groep, beslist de gevaarlijkere variant, met een vorm van empathie die door psychologen ook wel dark empathy wordt genoemd. Zij zijn wél in staat om zich in een ander in te leven, maar gebruiken dat vermogen om diens zwaktes te begrijpen, waardoor ze hem of haar nog beter kunnen manipuleren. Het is de empathie van de dader met zijn slachtoffer, een roofdier met z’n prooi.

‘Persoonlijke tragedies van invloedrijke mensen worden de publieke tragedies van degenen die zij besturen’

Door hun neiging tot splitsing hebben deze narcisten geen probleem met het selectief toepassen van empathie. En selectief inlevingsvermogen is, zoals we allemaal weten, de basis van heel wat leed in de geschiedenis. Amerikaanse psychologen scharen narcisme daarom ook wel onder de zogenaamde dark triad, een drietal duistere persoonlijkheidstrekken: narcisme, psychopathie en machiavellisme. Narcisme wordt gekenmerkt door het opgeblazen zelfbeeld, psychopathie door gewetenloosheid en machiavellisme door een hang naar manipulatie. Wat ze gemeen hebben is dat ze alledrie gepaard gaan met een verstoorde relatie tot empathie. Een combinatie wordt, vrij naar Erich Fromm, ook wel ‘kwaadaardig narcisme’ genoemd.

De Groene Amsterdammer

 

 

 

 

hoofdpagina             artikelen